4 sự thật bất ngờ về AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng

AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng đang mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành Kiến trúc – Kỹ thuật – Xây dựng (AEC), nơi dữ liệu thực tế, trí tuệ nhân tạo và mô hình song sinh kỹ thuật số không còn là đặc quyền của các dự án tỷ đô. Từ ghi hình hiện trạng, tối ưu thiết kế, giảm chi phí, đến phát triển bền vững và vận hành công trình, các công nghệ này đang từng bước “dân chủ hóa” chuyển đổi số trong xây dựng. Dựa trên góc nhìn của các chuyên gia hàng đầu từ Autodesk, Matterport, DPR Construction và Colliers, bài viết sẽ phân tích 4 sự thật quan trọng giúp doanh nghiệp hiểu đúng, ứng dụng đúng và khai thác hiệu quả AI cùng bản sao kỹ thuật số trong bối cảnh xây dựng hiện đại.

Công nghệ ghi hình thực tế mở ra kỷ nguyên mới cho AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng

Trước đây, công nghệ ghi hình thực tế (Reality Capture) gần như chỉ xuất hiện trong các dự án xây dựng quy mô lớn với ngân sách hàng triệu đô. Tuy nhiên, sự phát triển của AI, nền tảng đám mây và mô hình song sinh kỹ thuật số đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện. Ngày nay, các giải pháp ghi hình thực tế không chỉ trở nên dễ tiếp cận hơn về chi phí, mà còn linh hoạt hơn về mục đích sử dụng, cho phép doanh nghiệp xây dựng ở mọi quy mô ứng dụng hiệu quả trong thiết kế, thi công và quản lý vòng đời công trình.

Từ công nghệ “xa xỉ” đến giải pháp phù hợp cho từng vấn đề xây dựng

Theo chia sẻ từ Dustin Ridley (DPR Construction), không phải lúc nào công nghệ mạnh nhất cũng là lựa chọn tối ưu. Trong một dự án thực tế, đội ngũ của ông đã loại bỏ phương án quét laser mặt đất truyền thống vì bị đánh giá là quá phức tạp so với nhu cầu. Thay vào đó, họ lựa chọn một công cụ ghi hình thực tế đơn giản hơn nhưng “đủ tốt” để phục vụ mục tiêu thiết kế. Bài học cốt lõi được rút ra là: vấn đề cần giải quyết phải dẫn dắt việc lựa chọn công nghệ, chứ không phải chạy theo công nghệ vì xu hướng. Cách tiếp cận thực dụng này giúp tối ưu chi phí và khai thác hiệu quả AI cùng bản sao kỹ thuật số trong xây dựng.

Ghi hình thực tế trở thành điểm khởi đầu cho thiết kế và tái cấu trúc dự án

Ở góc độ thiết kế, John Gray (Colliers Engineering & Design) cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của công nghệ ghi hình thực tế trong các dự án quy mô lớn. Nhóm của ông đã sử dụng dữ liệu ghi hình làm nền tảng ban đầu để triển khai dự án tái định thương hiệu, với gần 500 địa điểm được quét chỉ trong một mùa hè. Tốc độ triển khai nhanh và chi phí hợp lý là những yếu tố then chốt khiến giải pháp này trở nên khả thi – điều mà chỉ vài năm trước còn rất khó thực hiện. Đây chính là minh chứng rõ ràng cho việc AI và bản sao kỹ thuật số đang tái định hình quy trình thiết kế xây dựng.

Sự “dân chủ hóa” công nghệ nhờ AI và nền tảng SaaS đám mây

Sự phổ biến của công nghệ ghi hình thực tế không diễn ra ngẫu nhiên mà là kết quả của một xu hướng chuyển dịch lớn trong toàn ngành. Stephanie Lin (Matterport) chỉ ra rằng các giải pháp SaaS dựa trên đám mây đã làm giảm đáng kể rào cản gia nhập, giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ dễ dàng tiếp cận dữ liệu số và mô hình song sinh kỹ thuật số. Đồng quan điểm, Becky Burns (Autodesk) gọi đây là quá trình “dân chủ hóa” các công cụ kỹ thuật số, khi AI và tiêu chuẩn số hóa giúp nhiều tổ chức khai thác công nghệ mạnh mẽ mà không cần đầu tư hạ tầng phức tạp.

Giải bài toán chi phí – rào cản lớn nhất của chuyển đổi số trong xây dựng

Theo báo cáo Tình trạng Thiết kế & Sản xuất, chi phí vẫn là rào cản hàng đầu, chiếm 44% lo ngại của doanh nghiệp khi chuyển đổi số. Việc áp dụng các công cụ ghi hình thực tế dễ tiếp cận, kết hợp AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng, được xem là giải pháp trực tiếp và hiệu quả để vượt qua thách thức này. Khi công nghệ được sử dụng đúng mục đích, doanh nghiệp không chỉ tiết kiệm ngân sách mà còn nâng cao hiệu suất, độ chính xác và khả năng cạnh tranh trong kỷ nguyên xây dựng số.

Trí tuệ nhân tạo, tính bền vững và nhân tài đang định hình kỷ nguyên xây dựng tiếp theo như thế nào

Lợi ích xanh ít được chú ý của AI và mô hình song sinh kỹ thuật số trong xây dựng

Khi nhắc đến công nghệ ghi hình thực tế và mô hình song sinh kỹ thuật số, phần lớn doanh nghiệp xây dựng thường tập trung vào yếu tố tốc độ, độ chính xác và hiệu quả vận hành. Tuy nhiên, dưới góc nhìn dài hạn, AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng còn mang lại một giá trị bền vững quan trọng hơn: giảm phát thải carbon và tối ưu việc sử dụng tài nguyên. Những lợi ích “xanh” này đang dần trở thành yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển bền vững của ngành xây dựng hiện đại.

Giảm phát thải carbon nhờ cắt giảm di chuyển và khảo sát thực địa

Theo Stephanie Lin (Matterport), trung bình mỗi lần quét ghi hình thực tế có thể giúp tiết kiệm tới 450 dặm di chuyển. Con số này tạo ra mối liên hệ trực tiếp, có thể đo lường được giữa việc ứng dụng công nghệ thu thập dữ liệu thực tế và việc giảm lượng khí thải carbon từ phương tiện giao thông. Khi dữ liệu công trình được số hóa đầy đủ và cập nhật liên tục, nhu cầu khảo sát trực tiếp nhiều lần tại công trường giảm mạnh, qua đó góp phần cắt giảm phát thải ngay từ những bước đầu của vòng đời dự án.

Thay đổi tư duy xây dựng: từ “xây mới” sang “tái sử dụng thông minh”

Becky Burns (Autodesk) chỉ ra rằng việc tiếp cận dữ liệu thực tế dễ dàng đã làm thay đổi hoàn toàn luận điểm kinh doanh giữa xây mới và tái sử dụng. Nhờ mô hình song sinh kỹ thuật số, các doanh nghiệp có thể nhanh chóng đánh giá hiện trạng tài sản xây dựng, từ đó đưa ra quyết định chính xác hơn về các dự án tái sử dụng thích ứng. Báo cáo Tác động của Autodesk cho thấy việc tái sử dụng vật liệu và kết cấu hiện có có thể giúp giảm tới 75% lượng khí thải carbon so với xây dựng mới – một lợi ích vượt xa các phương pháp truyền thống.

Minh chứng thực tế từ các dự án bền vững quy mô lớn

Một ví dụ tiêu biểu cho giá trị xanh của AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng là dự án Quay Quarter Tower tại Sydney. Nhờ ứng dụng công nghệ số và dữ liệu hiện trạng chính xác, dự án đã tái sử dụng tới 70% vật liệu của chính mình. Kết quả không chỉ là rút ngắn 13 tháng thi công, mà còn tránh được khoảng 12.000 tấn CO₂e phát thải ra môi trường. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy công nghệ số không chỉ phục vụ hiệu quả kinh tế mà còn tạo ra tác động tích cực lâu dài cho môi trường.

Tối ưu quy trình nhỏ, tạo ra tác động bền vững lớn

Những cải tiến tưởng chừng nhỏ trong quy trình làm việc cũng góp phần không nhỏ vào mục tiêu phát triển bền vững. John Gray nhấn mạnh sự lãng phí của các phương pháp ghi chép truyền thống bằng giấy, vốn tiêu tốn thời gian và nguồn lực. Khi AI và mô hình song sinh kỹ thuật số được triển khai, số lần di chuyển đến công trường giảm, dữ liệu được chia sẻ tức thời, giúp tiết kiệm tài nguyên và năng lượng ở quy mô rộng hơn.

Giảm chất thải xây dựng nhờ AI và dữ liệu số hóa

Từ góc độ nhà thầu, Dustin Ridley cho rằng các công cụ kỹ thuật số mang lại hiệu quả hậu cần vượt trội, từ ước tính vật liệu chính xác đến hạn chế tối đa việc làm lại. Nhờ đó, lượng chất thải xây dựng được giảm đáng kể – một mục tiêu bền vững quan trọng được Báo cáo Tình trạng Thiết kế & Sản xuất xác định là ưu tiên hàng đầu của các doanh nghiệp xây dựng hiện nay. Khi AI và bản sao kỹ thuật số được ứng dụng đúng cách, hiệu quả kinh tế và lợi ích môi trường không còn tách rời mà song hành chặt chẽ với nhau.

Trong bối cảnh AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng đang tái định hình cách các dự án được thiết kế, thi công và vận hành, một thách thức lớn đặt ra là làm sao để điều hành công việc, dữ liệu và con người một cách đồng bộ trên cùng một nền tảng. Khi khối lượng thông tin từ mô hình số, AI phân tích và các bộ phận liên quan ngày càng tăng, doanh nghiệp xây dựng cần một giải pháp quản trị đủ linh hoạt để biến dữ liệu thành hành động cụ thể. Đây cũng chính là lý do Giải pháp điều hành công việc của IBOM – IBOM.O được nhiều doanh nghiệp quan tâm, như một nền tảng hỗ trợ kết nối chiến lược, vận hành và công nghệ trong kỷ nguyên xây dựng số.

Liệu hệ thống công nghệ tiền xây dựng của bạn đang tạo ra nhiều rủi ro hơn là giá trị?

Rào cản “không sử dụng AI”: Thách thức lớn trong hành trình áp dụng AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng

Dù AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng được đánh giá là động lực then chốt giúp ngành Kiến trúc – Kỹ thuật – Xây dựng (AEC) nâng cao hiệu suất và tính bền vững, việc triển khai thực tế vẫn gặp nhiều lực cản vô hình. Những trở ngại này không đến từ công nghệ, mà xuất phát từ tâm lý e ngại, sự nhầm lẫn khái niệm và mối lo ngại ngày càng gia tăng về dữ liệu, bảo mật và quyền kiểm soát thông tin trong toàn ngành.

“Không có AI trong dự án” – khi nỗi sợ vượt lên trên thực tế công nghệ

Dustin Ridley chia sẻ rằng trong một số hồ sơ mời thầu, các thông số kỹ thuật thậm chí ghi rõ yêu cầu “không sử dụng AI trong dự án”. Theo ông, những lệnh cấm mang tính khái quát như vậy ngày càng trở nên thiếu thực tế, bởi AI đã âm thầm được tích hợp vào hầu hết các nền tảng quản lý xây dựng và công cụ số tiêu chuẩn. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có hay không có AI, mà là chủ đầu tư cần xác định rõ họ đang lo ngại điều gì và ở khâu nào trong quy trình.

Sự nhầm lẫn giữa AI và tự động hóa làm gia tăng rào cản tâm lý

John Gray chỉ ra một thực tế đáng chú ý: “95% mọi người đang nhầm lẫn giữa tự động hóa và trí tuệ nhân tạo”. Sự hiểu sai này khiến AI bị nhìn nhận như một “hộp đen” khó kiểm soát, thay vì là công cụ hỗ trợ ra quyết định. Khi không phân biệt rõ bản chất công nghệ, nỗi sợ hãi bị khuếch đại và dẫn đến những phản ứng cực đoan như từ chối hoàn toàn AI trong dự án xây dựng.

Lo ngại về bảo mật dữ liệu và quyền sở hữu thông tin

Bên cạnh sự nhầm lẫn khái niệm, mối quan tâm lớn nhất của ngành vẫn là dữ liệu. Những câu hỏi như “Dữ liệu đang được lưu trữ ở đâu?”, “Ai là người sở hữu?”, “AI sử dụng dữ liệu đó như thế nào?” phản ánh nỗi lo sâu sắc về quyền riêng tư và sở hữu trí tuệ. Trong bối cảnh AI và mô hình song sinh kỹ thuật số phụ thuộc mạnh mẽ vào dữ liệu, việc thiếu minh bạch có thể nhanh chóng làm xói mòn niềm tin của các bên liên quan.

Minh bạch và tiêu chuẩn đạo đức – chìa khóa xây dựng niềm tin với AI

Để giải quyết những lo ngại này, các công ty công nghệ lớn đang chủ động thiết lập các “hàng rào tin cậy”. Becky Burns nhấn mạnh vai trò của các Trung tâm Tin cậy do doanh nghiệp như Autodesk xây dựng, nhằm cung cấp thông tin rõ ràng về cách dữ liệu được thu thập, quản lý và sử dụng. Báo cáo Tác động của Autodesk cũng xác định các Nguyên tắc Tin cậy cốt lõi cho AI, bao gồm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, độ an toàn và bảo mật – những tiêu chí đang dần trở thành chuẩn mực chung của ngành xây dựng số.

Giao tiếp rõ ràng – bước then chốt để tháo gỡ rào cản áp dụng AI

Stephanie Lin cho rằng để thuyết phục những chủ đầu tư còn dè dặt, các nhóm dự án cần cung cấp thông tin cực kỳ cụ thể về từng trường hợp sử dụng AI: AI được dùng ở đâu, dùng để làm gì và mang lại lợi ích hữu hình nào. Khi công nghệ được “giải mã” bằng ngôn ngữ thực tiễn, sự hoài nghi sẽ dần được thay thế bằng niềm tin và sự sẵn sàng thử nghiệm.

Niềm tin vào AI đang suy giảm – lời cảnh báo cho toàn ngành

Những rào cản kể trên không chỉ mang tính cảm nhận, mà còn được phản ánh rõ trong dữ liệu ngành. Báo cáo Tình trạng Thiết kế & Sản xuất cho thấy mức độ tin tưởng vào AI đã giảm 11 điểm phần trăm so với năm trước, chủ yếu do lo ngại về an ninh mạng và quyền riêng tư dữ liệu. Điều này cho thấy nếu không giải quyết triệt để vấn đề minh bạch và truyền thông, AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng sẽ khó phát huy hết tiềm năng vốn có.

AI và bản sao kỹ thuật số đang thay đổi quy trình ra quyết định trong xây dựng như thế nào?

Trước đây, nhiều quyết định trong xây dựng phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân và dữ liệu rời rạc. Ngày nay, AI kết hợp với mô hình song sinh kỹ thuật số cho phép mô phỏng, dự đoán và đánh giá nhiều kịch bản thi công – vận hành ngay từ giai đoạn thiết kế. Nhờ dữ liệu thu thập từ ghi hình thực tế, quét 3D và BIM, các nhà quản lý dự án có thể phát hiện rủi ro sớm, tối ưu vật liệu, giảm sai sót và hạn chế làm lại. Đây chính là bước chuyển quan trọng từ “xây dựng theo kinh nghiệm” sang “xây dựng dựa trên dữ liệu”.

Doanh nghiệp xây dựng cần chuẩn bị gì để ứng dụng AI và mô hình song sinh kỹ thuật số hiệu quả?

Việc áp dụng AI và bản sao kỹ thuật số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là chiến lược dài hạn. Doanh nghiệp cần bắt đầu từ dữ liệu chuẩn, quy trình số hóa rõ ràng và sự hiểu đúng về mục tiêu sử dụng. Bên cạnh đó, yếu tố con người vẫn giữ vai trò then chốt: đội ngũ kỹ sư, quản lý dự án cần được đào tạo để khai thác AI như một trợ lý thông minh, thay vì lo ngại bị thay thế. Những đơn vị chủ động thích nghi sớm sẽ có lợi thế lớn trong kỷ nguyên xây dựng số và phát triển bền vững.

Qua những phân tích thực tiễn, có thể thấy AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng không phải là xu hướng phóng đại, mà là công cụ chiến lược giúp ngành AEC nâng cao hiệu quả, giảm phát thải, tối ưu chi phí và ra quyết định dựa trên dữ liệu. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được triển khai đúng mục tiêu, minh bạch dữ liệu và đặt con người làm trung tâm. Trong kỷ nguyên xây dựng số, những doanh nghiệp biết kết hợp sức mạnh của AI với tư duy chuyên môn sẽ là những đơn vị dẫn đầu. IBOM cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng trong hành trình ứng dụng công nghệ số, hướng tới các giải pháp thông minh, bền vững và phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp về AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng

AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng là gì?

AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng là sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo và mô hình số phản ánh chính xác công trình ngoài thực tế. Công nghệ này cho phép thu thập, phân tích dữ liệu theo thời gian thực để hỗ trợ thiết kế, thi công và vận hành hiệu quả hơn.

Bản sao kỹ thuật số khác gì so với mô hình BIM truyền thống?

BIM chủ yếu là mô hình tĩnh phục vụ thiết kế và thi công, trong khi bản sao kỹ thuật số là mô hình động. Khi kết hợp AI, bản sao kỹ thuật số có thể cập nhật dữ liệu thực tế, dự đoán rủi ro và hỗ trợ ra quyết định trong suốt vòng đời công trình.

AI được ứng dụng như thế nào trong ngành xây dựng hiện nay?

AI trong xây dựng được sử dụng để phân tích dữ liệu công trường, phát hiện sai lệch thiết kế, dự báo tiến độ, tối ưu vật liệu và giảm thiểu làm lại. Đây là nền tảng quan trọng của chuyển đổi số trong ngành AEC.

AI và bản sao kỹ thuật số mang lại lợi ích gì cho doanh nghiệp xây dựng?

Việc ứng dụng AI và bản sao kỹ thuật số giúp doanh nghiệp giảm chi phí, hạn chế rủi ro, tăng độ chính xác và nâng cao hiệu suất quản lý dự án. Đồng thời, công nghệ này còn hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững thông qua tối ưu tài nguyên.

Doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể áp dụng AI và bản sao kỹ thuật số không?

Có. Nhờ các nền tảng SaaS và điện toán đám mây, AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng ngày càng dễ tiếp cận hơn, không còn chỉ dành cho các dự án tỷ đô như trước đây.

Ứng dụng AI trong xây dựng có rủi ro về dữ liệu không?

Rủi ro dữ liệu là mối quan tâm phổ biến, tuy nhiên các nền tảng uy tín hiện nay đều tuân thủ nguyên tắc bảo mật, minh bạch và kiểm soát quyền truy cập. Việc lựa chọn giải pháp phù hợp và hiểu rõ cách AI sử dụng dữ liệu là yếu tố then chốt.

AI có thay thế con người trong ngành xây dựng không?

AI không thay thế con người mà đóng vai trò như một trợ lý thông minh. Công nghệ giúp kỹ sư và nhà quản lý tập trung vào các quyết định chiến lược, trong khi AI xử lý dữ liệu và công việc lặp lại.

Tương lai của AI và bản sao kỹ thuật số trong xây dựng sẽ ra sao?

Trong tương lai, AI và bản sao kỹ thuật số sẽ trở thành nền tảng tiêu chuẩn của ngành xây dựng số, hỗ trợ từ thiết kế, thi công đến vận hành, bảo trì và tái sử dụng công trình theo mô hình kinh tế tuần hoàn.